MES nedir? Üretim yürütme sistemi, ERP farkı ve seçim rehberi

MES ne işe yarar?

Kâğıt iş emri, Excel tablosu veya beyaz tahtayla çalışan bir atölyede üretimin durumu, birinin gidip sorması veya formu toplaması kadar günceldir. MES bu bilgiyi iş yapılırken kaydeder. Operatör işi başlattığında, durdurduğunda ve bitirdiğinde zaman, makine, kişi ve adet otomatik olarak işlenir.

Bir MES tipik olarak şunları takip eder:

• İş emirleri ve operasyonlar: hangi parça hangi sırayla, hangi makinede işlenecek; şu an hangi adımda.
• Süreler: planlanan ve gerçekleşen çalışma süresi, ayar süresi, bekleme.
• Duruşlar: makine ne zaman, ne kadar ve neden durdu.
• Adetler ve fire: sağlam ve hatalı parça sayısı, hata nedenleri.
• Kişiler: hangi operatör hangi işte ne kadar çalıştı.
• Kalite ve bakım: kontrol sonuçları, bakım planları ve kayıtları.

Bu verilerden termin tahmini, makine doluluğu, verimlilik ve OEE gibi göstergeler çıkar. Asıl kazanç, "bu iş ne durumda?" sorusunun cevabının telefon açmadan ekranda olmasıdır.

MES, ERP ve MRP arasındaki fark

Üç sistem sık karıştırılır, çünkü üçü de üretimle ilgilidir. Fark, hangi soruya cevap verdikleri ve hangi zaman ölçeğinde çalıştıklarıdır.

MRP (Material Requirements Planning) bugün çoğu zaman ERP'nin bir modülüdür. ERP ile MES birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar: ERP üretim emrini ve malzemeyi verir, MES işin nasıl yapıldığını kaydeder ve biten üretimi ERP'ye geri bildirir. Bu bağlantının nasıl kurulduğunu entegrasyonlar sayfasında anlatıyoruz.

ISA-95 ve MESA: MES'in yeri ve işlevleri

Uluslararası ISA-95 (IEC 62264) standardı, bir fabrikanın yazılımlarını katmanlara ayırır. 0–2. seviyeler makinelerin kendisi, sensörler ve PLC'lerdir; 4. seviye ERP gibi iş planlama sistemleridir. MES, bu ikisinin arasındaki 3. seviyede durur: planı atölyede uygulanabilir işlere çevirir ve atölyede olanı plana geri bildirir.

Üretici ve kullanıcıların kurduğu MESA birliği ise bir MES'in kapsayabileceği işlevleri on bir başlıkta tanımlamıştır. Bunlardan atölyeler için en önemlileri:

• Kaynak durumu ve tahsisi (makine, kişi, takım)
• Detaylı çizelgeleme ve işin dağıtımı
• Veri toplama (operatörden veya makineden)
• Personel yönetimi (kim, hangi işte, ne kadar)
• Kalite yönetimi
• Bakım yönetimi
• Ürün takibi ve izlenebilirlik
• Performans analizi (verimlilik, OEE)
• Doküman yönetimi (teknik resim, talimat)

Her MES bunların hepsini yapmaz, yapması da gerekmez. Küçük ve orta ölçekli bir atölye için doğru sistem, bugünkü sorunu çözen işlevlere sahip ve operatörlerin gerçekten kullandığı sistemdir.

Bir atölyenin MES'e ihtiyacı olduğunu gösteren işaretler

• Bir işin nerede olduğunu öğrenmek için atölyeye inmek veya birini aramak gerekiyor.
• Termin sorulduğunda cevap tahmine dayanıyor ve sık sık kaçıyor.
• Gerçek işleme süreleri bilinmediği için teklifler ya pahalı ya zararına çıkıyor.
• Excel takip tablosunun birden fazla sürümü dolaşıyor ve hiçbiri güncel değil.
• Makinelerin ne kadar boş beklediği ve neden durduğu bilinmiyor.
• Fire ve yeniden işleme ay sonunda fark ediliyor, nedeni bilinmiyor.
• Hangi operatörün hangi işte ne kadar çalıştığı ancak kâğıt formlardan çıkarılabiliyor.

Bunlardan ikisi üçü tanıdıksa, kayıp genellikle makinede değil bilgidedir. Excel'den bir sisteme nasıl geçileceğini Excel'den MES'e geçiş rehberinde adım adım anlattık.

MES seçerken nelere bakılmalı?

Bulut mu, kendi sunucunuz mu?

Bulut (SaaS) MES'te sunucu kurmazsınız, aylık veya yıllık abonelik ödersiniz ve güncellemeler kendiliğinden gelir. Kendi sunucunuza (on-premise) kurulumda veri tesisten çıkmaz ve internet kesintisi üretimi etkilemez, ama sunucunun bakımı sizdedir. Savunma sanayi tedarikçileri veya verinin dışarı çıkmasını istemeyen işletmeler genellikle ikincisini seçer.

Operatör için ne kadar kolay?

MES'in verisini operatör üretir. Bir işi başlatmak birkaç dokunuştan fazlasını gerektiriyorsa kayıtlar eksik girilir ve sistem güvenilmez hâle gelir. Barkod veya kartla giriş, tablette ya da telefonda çalışma ve sade bir ekran burada belirleyicidir. Seçim yapmadan önce terminali bir operatöre denetin.

ERP ile bağlantı

Biten üretimin ERP'ye elle tekrar girilmesi hem iş yükü hem hata kaynağıdır. Kullandığınız ERP ile hazır bağlantısı olan bir MES seçin ve bağlantının tam olarak ne gönderip ne aldığını sorun.

Veri girişi mi, makine verisi mi?

Bazı MES'ler veriyi doğrudan makineden (PLC, OPC UA, MTConnect) okur. Bu, özellikle küçük duruşları yakalamada daha hassastır ama her makinede mümkün değildir, eski tezgâhlarda ek donanım ister ve kurulumu uzatır. Operatör girişine dayanan bir sistem ise makinenin markası ve yaşı ne olursa olsun ilk gün çalışır. Çoğu atölye için doğru başlangıç operatör girişidir.

MES ne kadar tutar?

Fiyatlar kapsam ve kurulum biçimine göre çok değişir. Bulut MES'ler genellikle makine veya kullanıcı sayısına bağlı aylık abonelikle satılır ve kurulum bedeli düşüktür. Kendi sunucuya kurulan sistemlerde lisans bedeli, kurulum ve danışmanlık hizmeti ile yıllık bakım bedeli bulunur; büyük kurumsal MES projeleri aylar süren uyarlama gerektirebilir.

Karşılaştırırken yalnızca lisansa değil, devreye almanın ne kadar süreceğine, kaç kişinin eğitileceğine ve sistemi kimin güncel tutacağına da bakın. En pahalı MES, kurulup kullanılmayan MES'tir.

ModernMES nedir?

ModernMES, proje veya sipariş bazlı çalışan atölyeler ile küçük ve orta ölçekli fabrikalar için yazılmış bir MES'tir. Bulutta veya kendi sunucunuzda çalışır; Türkçe ve İngilizce kullanılabilir. Operatörler işi tarayıcıda açılan terminalden veya kendi telefonlarından başlatır, duraklatır ve bitirir; veriler operatör girişinden gelir. Üretim kayıtları Logo, Mikro, Netsis, SAP, Odoo ve diğer ERP'lere fiş olarak gönderilebilir.

Güncel paketleri ve fiyatları fiyatlandırma bölümünde bulabilir, nasıl göründüğünü canlı atölye demosunda inceleyebilirsiniz. 14 gün ücretsiz denemek için kredi kartı gerekmez.

Sık sorulan sorular