MES ile ERP farkı nedir, hangisi önce gelir?

ERP ne yapar?

ERP (Enterprise Resource Planning, kurumsal kaynak planlama) işletmenin ticari kayıtlarını tek bir veritabanında toplar. Satış siparişi, satın alma, stok, fatura, cari hesap ve maliyet burada tutulur. ERP'nin baktığı zaman aralığı gün, hafta ve aydır. Kullanıcıları da çoğunlukla ofistedir. Satış, satın alma, muhasebe ve planlama ekipleri ERP ile çalışır.

Üretim modülü olan ERP'lerde ürün reçetesi (BOM), rota, üretim emri ve malzeme ihtiyaç planlaması da bulunur. ERP bir üretim emrinin ne kadar malzeme tüketeceğini, kaça mal olacağını ve hangi tarihe yetişmesi gerektiğini bilir. O emrin atölyede şu an hangi adımda olduğunu ise ancak biri sisteme girerse bilir.

Küçük işletmelerin bir kısmında ERP yerine bir ön muhasebe ya da muhasebe programı vardır. Bu yazıda onları da ERP tarafında sayıyoruz, çünkü cevap verdikleri soru aynıdır. Ne sattık, ne aldık ve kime ne kadar borçluyuz?

MES ne yapar?

MES (Manufacturing Execution System, üretim yürütme sistemi) üretimi yapıldığı anda kaydeder. Operatör işi başlattığında, duraklattığında ve bitirdiğinde zaman, makine, kişi ve adet o anda sisteme düşer. Duraklatırken bir neden seçilir, bitirirken sağlam ve fire adedi girilir. Bağlanabilen makinelerde çalışıyor ya da durdu bilgisi doğrudan makineden de gelebilir.

MES'in zaman ölçeği vardiya, saat ve dakikadır. Kullanıcıları operatör, ustabaşı ve üretim müdürüdür. Ekranı makinenin yanındaki tablette, atölye bilgisayarında ya da operatörün telefonunda açıktır. MES'in ürettiği asıl bilgi gerçekleşen süredir. Bir parçanın tornada gerçekte kaç dakika sürdüğü, makinenin neden durduğu ve hangi işte ne kadar fire çıktığı ERP'de doğmaz. Bu bilgiler atölyede doğar ve orada kaydedilmezse kaybolur.

Sınır nerede? ISA-95 seviyeleri sade bir dille

ISA-95 (IEC 62264), fabrikadaki yazılımları seviyelere ayıran uluslararası standarttır. Seviyeler, her katmanın hangi kararı verdiğine ve hangi hızda çalıştığına göre ayrılır:

Sade bir dille söylersek 4. seviye siparişi ve parayı yönetir, 3. seviye işi ve dakikayı. İkisinin el sıkıştığı yer üretim emridir. ERP "şu parçadan ayın 14'üne kadar 200 adet" der. MES bu emri operasyonlara, makinelere ve operatörlere böler, sonra ne olduğunu geri bildirir.

Bir bilginin hangi tarafta durması gerektiğini anlamak için basit bir test var. Cevabı bir vardiya içinde değişebiliyorsa o bilgi MES'e aittir. İşin hangi tezgâhta olduğu, makinenin şu an çalışıp çalışmadığı ve bugün kaç parça çıktığı böyledir. Cevabı haftalarca aynı kalıyorsa ya da bir belgeye, faturaya veya ödemeye bağlıysa ERP'ye aittir.

MES ve ERP karşılaştırma tablosu

Tablodaki satırlar bir sistemin eksiğini göstermez. İki sistem farklı işler için tasarlanmıştır. En iyi sonuç da ikisinin aynı bilgiyi iki kez tutmadığı düzende çıkar.

MES ile ERP arasında hangi veriler gidip gelir?

ERP ile MES birlikte kullanıldığında veri iki yönde akar. Siparişle ilgili bilgiler atölyeye iner, atölyede olanlar yukarı çıkar:

Malzeme tüketimi iki şekilde işlenir. Ya biten adet üzerinden ürün reçetesine göre otomatik düşülür ya da gerçekte kullanılan miktar elle girilir. İlk yol pratiktir. Ama fire oranı yüksek işlerde zamanla stok farkı biriktirir.

Entegrasyonda en önemli kural, her bilginin tek bir yerde doğmasıdır. Parça kodu ERP'de açılıyorsa MES onu oradan okur ve kendi başına yeni bir kod uydurmaz. Gerçekleşen süre MES'te doğar ve ERP'de elle düzeltilmez. Aynı bilgi iki yere elle yazılırsa birkaç hafta içinde iki farklı rakam ortaya çıkar ve kimse hangisine güveneceğini bilemez.

ERP'nin üretim modülü atölyeyi neden çoğu zaman kapsamaz?

ERP'si olan birçok işletme üretim modülünü de almıştır ve haklı olarak MES'e neden ihtiyaç olsun diye sorar. Üretim modülleri planlamada iyidir. Atölyede ise genellikle şu noktalarda zorlanır:

• Plan doğru kabul edilir. Maliyet ve kapasite rotadaki standart süreyle hesaplanır. Gerçek süre ancak biri geri bildirim girerse sisteme gelir.
• Geri bildirim çoğu zaman gün sonunda ofiste girilir. Operatörün önünde ERP ekranı yoktur. Olsa bile tek bir onay için birkaç ekran ve çok sayıda alan geçmek gerekir.
• ERP'ler çoğunlukla kullanıcı başına lisanslanır. Her operatöre ya da her tezgâha bir ERP kullanıcısı açmak pahalıya gelir.
• Duruşun nedeni bir belgeye dönüşmez. Makinenin kırk dakika malzeme beklediği bilgisinin ERP'de doğal bir yeri olmadığı için genellikle hiç yazılmaz.
• Atölyede plan gün içinde değişir. Acil bir iş araya girer ya da bir tezgâh arızalanır. ERP'deki üretim emri bunu ancak biri güncellerse bilir.

Bunun nedeni ERP'nin belge ve para üzerine kurulmuş olmasıdır. MES ise olayları ve zamanı kaydetmek için yazılır. Bu yüzden ikisi çoğu fabrikada yan yana durur.

MRP nerede durur?

MRP (Material Requirements Planning, malzeme ihtiyaç planlaması) ürün reçetesine, stok miktarına ve açık siparişlere bakarak hangi malzemenin ne zaman ve ne kadar alınacağını ya da üretileceğini hesaplar. Önceleri ayrı bir programdı. Sonra kapasite planlamasıyla genişledi ve MRP II adını aldı. Bugün çoğunlukla ERP'nin bir modülüdür.

MRP'nin sonucu, kullandığı sürelerin doğruluğuna bağlıdır. Tedarik, işleme ve ayar süreleri gerçeği yansıtmıyorsa plan her ay aynı yerde yanılır. Klasik MRP kapasiteyi de sınırsız kabul eder, yani tezgâhın dolu olduğunu bilmeden tarih verir. MES burada planın yerine geçmez. Gerçek süreleri ve atölyenin bugünkü yükünü ölçer, planlamacı da süreleri bu rakamlarla günceller.

Küçük bir atölye hangisine önce ihtiyaç duyar?

Bu sorunun cevabı bütçeden çok, her gün sizi hangi sorunun yorduğuna bağlıdır:

Sipariş üzerine çalışan ve iş çeşitliliği yüksek atölyelerde günlük kayıp çoğu zaman atölyededir. Stok kalemi azdır ama aynı anda onlarca farklı iş döner. Bu tür bir atölye bir muhasebe programı ve bir MES ile uzun süre rahat çalışabilir. Yüzlerce malzeme kalemi tüketen seri üretimde ise malzeme planlaması daha erken öne çıkar ve ERP öncelik kazanır.

ERP'niz zaten varsa onu değiştirmeniz gerekmez. Sıradaki adım atölyeyi ona bağlamaktır. ERP'ye yeni geçiyorsanız MES'i projenin sonuna bırakmayın. Parça kodlarını ve rotaları baştan iki sistemin de kullanacağı şekilde kurmak, sonradan kod eşleştirmekten çok daha kolaydır. Excel'den bir sisteme geçişin adımlarını Excel'den MES'e geçiş rehberinde, iş emrinde nelerin tutulması gerektiğini de iş emri takibi rehberinde anlattık.

ModernMES bu resmin neresinde?

ModernMES 3. seviyede çalışan bir MES'tir. Tek başına da kullanılır, bir ERP'nin yanında da. Ürün reçetesi, satın alma, muhasebe ve malzeme ihtiyaç planlaması ModernMES'te yoktur. Bunlar ERP'nizin ya da muhasebe programınızın işi olarak kalır.

Sipariş ModernMES'te bir proje olarak açılır. Projeye eklenen parçaya rota uygulandığında her adım için bir iş emri oluşur. Parça ve rota listenizi Excel'den toplu olarak aktarabilirsiniz. Operatör işi tarayıcıda açılan terminalden ya da kendi telefonundan başlatır, nedenini seçerek duraklatır ve bitirirken sağlam ve fire adedini girer.

ERP kullanıyorsanız ERP Bağlantısı eklentisi Logo, Mikro, Netsis, DİA, Paraşüt, SAP Business One, SAP S/4HANA, Microsoft Dynamics 365 Business Central ve Odoo ile çalışır. Hazır bağlantısı olmayan sistemler için genel bir JSON bağlantısı ve iş emri olayları için webhook vardır. Bağlantı stok ve cari kartlarını ERP'den okur. Biten işi parçanın son operasyonu bitince ya da her operasyonda ERP'ye üretim fişi olarak yazar, isterseniz fireyi de gönderir. Bu bağlantılar ERP üreticilerinin yayımladığı API belgelerine göre yazıldı. Bu yüzden ilk fişleri kendi sisteminizde kontrol ederek başlamanızı öneririz.

Bir sınırı da açıkça söyleyelim. ModernMES bugün ERP'den sipariş ya da üretim emri çekmez. Sipariş ModernMES'te açılır, ERP'ye sonuç gider.

ModernMES'in bulut sürümü güvenlik gereği iç ağ adreslerine bağlanmaz. ERP'niz şirket içindeki bir sunucudaysa web servisinin HTTPS ile dışarıdan erişilebilir olması gerekir. Bunu istemiyorsanız ModernMES kendi sunucunuza kurulur ve ERP'ye iç ağdan bağlanır. Her ERP için neyin gidip geldiğini entegrasyonlar sayfasında ayrı ayrı anlattık. ModernMES'i 14 gün ücretsiz deneyebilirsiniz, kredi kartı gerekmez.

Sık sorulan sorular